Petrol Ekonomisi Modellemesi: Proje Ekonomisi, Portföy ve İş Planı Tek Sistemde

Bir petrol ekonomisi sistemi, her projeyi tüm fiyat senaryoları ve katılım oranları için aynı anda değerlendirmeli, seçilen projeleri bir portföyde birleştirmeli ve bu portföyü tek bir tabloyu bile kopyalamadan iş planına dönüştürmelidir. Bu sistemleri petrol ve gaz şirketleri, enerji yatırımcıları ve danışmanlar için Quantrix ile kuruyoruz. Yöntem Houston’daki SPE Yıllık Teknik Konferansı’nda sunuldu (SPE-174768-MS) ve Avusturya’da RAG şirketinde uygulandı.

Almanya, Avusturya, Macaristan, Polonya, Romanya, Azerbaycan, Gürcistan ve Ukrayna’da arama ve üretim projelerini; imtiyaz, üretim paylaşım anlaşması, hizmet sözleşmesi ve ortak girişim koşullarında değerlendirdik.

Petrol ekonomisinde Excel neden yetersiz kalıyor?

Çünkü vakalar çarpılarak artar. Her proje için birkaç fiyat senaryosu, birkaç katılım vakası (projenin %100’ü, şirket payı, farm-down, ortağın bakışı) ve çoğu zaman birden fazla sözleşme modeli gerekir. SPE makalesindeki örnekte dört fiyat senaryosu, sekiz proje vakası ve üç katılım vakası tek bir özet tabloda 96 ekonomik vaka oluşturur. Makaledeki örnek varsayımsal verilerle hazırlanmıştır.

Excel’de bu tablo için NPV formülü 96 kez kopyalanır ve tablonun tamamı 1.056 formül gerektirir. Çok boyutlu modelde 11 formül yeterlidir. Kopyalanan her formül, bir vakanın fark edilmeden diğerlerinden farklı hesaplanabileceği bir noktadır.

İş akışı da zarar görür. Makalede anlatılan planlama döngüsünde her aşama birkaç hafta sürüyordu:

• iş planı, portföy analizi yapılmadan geçen yılın planından başlıyordu;
• girdi verileri farklı formatlardaki dosyalar arasında kopyalanıyordu;
• proje ekonomisi, portföy özeti ve iş planı birbirine bağlı değildi;
• yeni bir senaryo, verileri birkaç dosyada geriye doğru izlemek ve her birini yeniden hesaplamak demekti.

Sistem nasıl yapılandırılır?

Birbirine bağlı üç modül şirketin karar sürecini izler: her projeyi değerlendir, portföyü seç, iş planını hazırla.

Modül	Neyi hesaplar	Karar vericiler ne elde eder
Proje ekonomisi	İş programı ve üretim, yatırım harcamaları, işletme giderleri, royalti ve vergi, nakit akışı, kâr-zarar, satın alma ve elden çıkarma koşulları	Tüm fiyat senaryoları ve katılım vakaları için aynı anda NPV, IRR, geri ödeme süresi, maksimum nakit açığı ve EMV; gecikme duyarlılıkları; herhangi bir başlangıç yılından ileriye dönük ekonomi
Portföy	Seçilen projelerin üretim tahmini, sondaj programı ve ekonomisi; varil petrol eşdeğeri başına göstergeler: netback, sermaye yoğunluğu, bulma ve geliştirme maliyeti, OPEX; devlet ve yüklenici payı	Projeleri açıp kapatma, sıralama ve toplam sonuca etkisini ölçme; üretim, rezerv ve EBIT hedefleri ile sondaj kulesi ve bütçe kısıtlarına karşı kontrol
İş planı	Seçilen portföy için ülke ve bölge bazında yatırım bütçesi, nakit akışı, kâr-zarar ve EBIT, iş programı ve üretim raporları	Şirketin kendi formatında raporlar; plan versiyonlarının ve planın gerçekleşenle karşılaştırılması

Varsayımlar nasıl düzenlenir?

Her sayının bir kez girilmesi ve doğru kişiye ait olması için üç seviyede:

• Global: petrol ve gaz fiyatları, döviz kurları, enflasyon, iskonto oranı. Şirket genelinde aynıdır, veritabanı bağlantısıyla merkezden yönetilir ve yılda bir güncellenir.
• Ülke: vergiler, royalti ve diğer mali koşullar. Her ülke için bir kez girilir ve yıllık gözden geçirilir.
• Proje: üretim profili, CAPEX, OPEX, fiyat iskontosu ve diğer teknik ve ticari veriler.

Hesaplama matrislerine elle giriş yapılamaz; böylece kimse bir formülün üzerine sayı yazamaz. Sonuçlar bir SQL veritabanına aktarılır ve portföy modülü verileri oradan okur.

Hangi mali koşulları ve anlaşma yapılarını destekler?

Yapı bir şablondan alınmaz, sözleşmelerinize göre kurulur; bu nedenle standart dışı koşullar doğrudan modellenir:

• ülkeye özgü oranlarla royalti ve vergi imtiyazları
• üretim paylaşım anlaşmaları
• üretime ve fiyata bağlı ücretli hizmet sözleşmeleri
• ortak taşımalı ortak girişimler; bizim ve ortağın bakış açısı yan yana
• farm-in ve farm-out anlaşmaları: azami satın alma bedeli ve bir payın satış değeri
• gas-to-power seçenekleri ve özel mali koşullar

Formülleri bir denetçi okuyabilir mi?

Evet. Formüller hücre adresleri yerine adlar kullanır ve verilerden ayrı durur. Yıllık nakit akışı şöyledir:

Cash flow = Revenues - CAPEX - OPEX - Royalty - Taxes

Bu tek formül her projeye, fiyat senaryosuna ve katılım vakasına uygulanır. Yeni bir proje veya fiyat senaryosu eklediğinizde nakit akışında, kâr-zararda, ekonomide ve portföyde hemen hesaplanır; çünkü bu matrisler aynı boyutları paylaşır.

Riskler nasıl ele alınır?

• Fiyat senaryoları: düşük, orta ve yüksek ya da ihtiyaç duyduğunuz kadar senaryo, yan yana hesaplanır.
• Gecikmeler ve maliyet aşımları: sondaj ve üretim gecikmeleri, hacim ve maliyet değişiklikleri hızlı “ya olursa” vakaları olarak.
• Beklenen parasal değer (EMV): arama projeleri için birkaç saha büyüklüğü vakasıyla basit bir karar ağacı; tüm fiyat senaryoları ve katılım vakaları için çözülür.

Amaç karar verici için net bir öneridir: hangi alternatif en yüksek değere sahip ve bu değeri ne belirliyor.

Aynı yaklaşım elektrik ve yenilenebilir enerji için de geçerli mi?

Evet. Boyutlar değişir, yöntem değişmez. Yakın tarihli bir örnek: beş ülkede beş güneş enerjisi projesi, 25 yıllık ufuk, PPA ve piyasa geliri, karbon geliri, ülkeye özgü vergi oranları, beş senaryo ve ayrı bir boyut olarak üç finansman yapısı. Bu model, yapay zekâ destekli Quantrix model oluşturucumuz ile düz metin bir tariften üretildi.

Kimler için?

• Excel’i aşmış ancak pahalı bir kurumsal sisteme yatırım yapmak istemeyen küçük ve orta ölçekli arama ve üretim şirketleri
• yatırım kararları ve iş planları hazırlayan ekonomi, portföy ve planlama ekipleri
• satın almaları, farm-in anlaşmalarını ve varlık satışlarını değerlendiren iş geliştirme uzmanları
• farklı mali rejimlerdeki projeleri değerlendiren enerji danışmanları ve yatırımcılar

Sizinle nasıl çalışırız?

1. İnceleme: mevcut ekonomi modelinizi ve karar sürecinizi inceleriz.
2. Pilot: mali koşullarınızla Quantrix’te bir proje veya bir ülke portföyü. Modellerin çoğunu üç hafta içinde teslim ediyoruz.
3. Devir: ekibinizin modeli sahiplenmesi, değiştirmesi ve geliştirmesi için eğitim.

Sıkça sorulan sorular

Model veritabanımıza bağlanabilir mi?

Evet. RAG sisteminde global varsayımlar bir SQL Server veritabanından okunuyor ve proje sonuçları JDBC bağlantısıyla geri yazılıyordu. Portföy modülü bu veriler üzerine kurulur.

Hazır ekonomi yazılımlarından farkı nedir?

Hazır yazılımlar sabit şablonlarla gelir. Burada yapı sizin mali koşullarınızı, varsayım hiyerarşinizi ve raporlamanızı izler ve ekibiniz yapıyı değiştirebilir. Formüller okunabilir kalır; “kara kutu” yoktur.

Hangi yazılıma ihtiyacımız var?

Masaüstü uygulaması Quantrix Modeler ve modelleri paylaşmak için isteğe bağlı olarak Quantrix Qloud. Lisanslar, fiyatlar ve ücretsiz 30 günlük deneme sayfasına bakın.

Modeli kim kuruyor?

Petrol ekonomisti, yetkili Quantrix eğitmeni ve danışmanı Tahir Tahirov; petrol ekonomisi, portföy ve planlama sistemlerinde 20 yılı aşkın deneyime sahiptir. RAG’de Ekonomi ve Portföy Müdürü olarak çalıştı ve SPE-174768-MS’in yazarıdır.

Çalışan bir model üzerinde deneyin

Ücretsiz 30 günlük Quantrix denemesini talep edin; size birlikte E&P demo modelimizi gönderelim: birkaç proje, fiyat senaryosu ve katılım vakası, bir portföy ve iş planına bağlı. Modeldeki tüm adlar ve rakamlar gerçek değildir. Kendi projenizi görüşmek isterseniz bunu mesaj alanına yazın.